موسسه فرهنگی هنری تارونه برگزار می کند
سیر مطالعات دینی
جلسهی هماندیشی جوانان
در فرهنگسرای ارسباران
1390
پیشنهاد سیر مطالعاتی آثار شهید مطهری
1) تشکیل گروه:
یکى از ارکان مهمّ در یک برنامهی مطالعاتى «گروه همراه» است. رقابت سالم و مشارکت فعّال و تشویق متقابل میان اعضاى یک گروه، به اندازهاى پرفایده است که حتّى در مواردى که انگیزهی درونى فرد رو به سردى گراید، اطرافیان خیرخواه نخواهند گذاشت که او از ادامهی مسیر باز ماند.
یکی از بهترین نکات کار جمعی، ایجاد یک ضمانت اجرا برای استمرار برنامه و التزام افراد به مطالعه و حضور در جلسات است. بهتر است دوستانی که با تنبلی و بی میلی در برنامه شرکت می کنند، ابتدا مورد توجّه، جذب و تشویق سایر اعضا قرار گرفته، افقهای روشن و فوائد فراوان طرح به آنان گوشزد شود و اگر این رفتار مؤثر نبود به صورتی محترمانه از آنان عذر خواهی شود تا یکدستی و نشاط دیگر اعضا لطمه نبیند.
البته همیشه باید درصد قابل توجهی را به احتمالات پیش بینی نشده و شکستهای غیر منتظره اختصاص دهیم تا در مواجهه با ناملایمات دلسرد و مأیوس نشویم.
2) مطالعه:
الف) انگیزه و اراده:
مهمترین چیزى که در یک برنامهی مطالعاتى وجود دارد انگیزه و اشتیاق درونى است؛ انگیزهاى که با بودنش همهی مشکلات و کاستىها ناچیز مىنماید و با نبودش کوچکترین بهانه و دستانداز موجب توقّف برنامه و عدم پیشرفت مىگردد. بنابراین ابتدا باید با توجّه به نکات مطرح شده به ضرورت مطالعهی آثار شهید مطهرى ایمان داشته باشیم و اوّلین هدف ما به پایان رساندن دور اوّل مطالعهی این کتب باشد.
ب) روش مطالعه:
در مورد روش مطالعه کتب و منابع فراوانی موجود است. بنابراین فقط به یک جهت ویژه در مطالعهی آثار شهید مطهری (ره) اشاره میکنیم و آن «عمق مطالعه» است. لازم است اعضای طرح، با در نظر گرفتن سطح علمی، فرصت و هدف خود، عمق مطالعه را نیز تنظیم کنند.
اما ممکن است برخی افراد شرکت کننده در طرح، نتوانند یا نخواهند آشنایی عمیقی پیدا کنند؛ پیشنهاد میشود این دوستان، هدف خود را اتمام یک دور مطالعة عبوری و روزنامهوار قرار دهند تا حداقل دریافت نسبتاً صحیحی از ساختار کلی معارف اسلامی پیدا کنند و به یاری خدا و با علاقهای که پیدا میکنند، دور دوم مطالعات خود را از نظر کیفیت و کمیت گسترش دهند.
ج) مطالعهی روزنامهاى:
از آن جا که هدف در مرحلهی اوّل، یک دوره مطالعهی سریع است نباید از فراموشى برخى از مطالب یا حلّ نشدن همه نکات کتاب هراس داشته باشیم. روال کتابهاى شهید مطهرى به گونهاى است که کتابهاى بعدى، بسیارى از نکات مهمّ و کلیدى کتابهاى قبل را تکرار و تکمیل کرده، اکثر شبهات و نکات مبهم آنها را حل مىنمایند.
د) بهترین استفاده از کمترین فرصتها:
با توجه به حجم مناسب کتابهاى استاد مطهرى قدس سره، بهتر است همیشه کتابى را همراه خود داشته باشیم تا در صورت امکان از فرصتهاى کوتاه بیشترین استفاده را ببریم.
3) سیر مطالعاتی
الف) استمرار و پایدارى:
یکى از آفتهایى که در بعضى افراد به چشم مىخورد آن است که احساس مىکنند از همان ابتدا باید تمام جزئیات مسیر آینده برایشان مشخص شده باشد و الاّ، پاى در راه نمىگذارند. چنین افرادى مانند قطارى هستند که براى حرکت، منتظر مىماند تا تمام چراغهایى که در راه طولانى پیش رویش قرار دارند سبز شوند تا او آهسته حرکت کند. این قطار نه تنها به منزل نمىرسد بلکه محال است از جاى خود تکان بخورد.
شخص موفّق آن است که وقتى به اصل این برنامه و ضرورت یک دوره مطالعه ایمان داشت با امید به خداى متعال، مطالعه را از بخشهاى پایه و مقدّماتى آغاز کند و با جدیت ادامه دهد؛ مسلّماً پس از مطالعهی چند کتاب نخست، هم شوق و علاقه او افزایش مىیابد و هم مىتواند با شناختى که از خود و گروه همراهش دارد و مشورتى که با صاحبنظران مىکند، ادامه مسیر را طىّ کند.
ب) ترتیب مناسب:
اگر مطالعهی آثار شهید مطهرى با روال مناسبى اجرا نشود ممکن است عدم آشنایى با مطالب مقدّماتى و پرداختن به بحثهاى سنگینتر نه تنها فایده مورد نظر را نبخشد بلکه شبهات فکرى ایجاد شده و سنگینى ناگهانىِ مطالب، موجبِ زدگى از کتب اسلامى و ایجاد تصوّر منفى شود. بنابراین لازم است با توجّه به ویژگیهاى خود و گروه مطالعاتىمان برنامه و سیر مناسبى را با نظر کارشناسان انتخاب کرده با امید به خدا تا آخر مسیر را طىّ کنیم.
یکى از بهترین شیوههاى این برنامه که امروزه مورد توجّه قرار گرفته، سیر مطالعاتى «آسان به مشکل» است. ما سعى نمودهایم ضمن دستهبندى آثار شهید مطهرى به چند بخش، شیوهی فوق را نیز رعایت نموده باشیم:
الف) بخش سیرهی معصومین و بزرگان؛ شامل کتابهاى:
- داستان راستان 1 و 2
- سیرى در سیرهی نبوى(ص)
- سیرى در سیرهی ائمّهی اطهار علیهم السلام
- جاذبه و دافعهی علىعلیه السلام
- حماسهی حسینى
- امامت و رهبری
ب) بخش گفتارها؛ شامل کتابهاى:
- حکمتها و اندرزها 1 و2
- ده گفتار
- پانزده گفتار
- بیست گفتار
- سیری در نهج البلاغه
ج) دین جاویدان؛ شامل کتابهاى:
- ختم نبوت
- خاتمیت
- اسلام و نیازهای زمان 1 و 2
- جهاد
د) بخش اخلاقى تربیتى؛ شامل کتابهاى:
- آزادى معنوی
- امدادهای غیبی در زندگی بشر
- ولاءها و ولایتها
- انسان کامل
- تعلیم و تربیت در اسلام
- فطرت
هـ) بخش اجتماعی؛شامل کتابهاى:
- آیندهی انقلاب اسلامی ایران
- نهضتهای اسلامی در صدسالهی اخیر
- خدمات متقابل اسلام و ایران
و) مسایل زنان؛ شامل کتابهاى:
- مسألهی حجاب
- پاسخهای استاد
- اخلاق جنسی
- نظام حقوق زن در اسلام
ز) بخش تفسیر؛ شامل کتابهاى:
- پیامبر امّی، 30 الی 37
- آشنایی با قرآن1 الی 8
ح) بخش عقائد؛ شامل کتابهای:
- انسان و ایمان
- جهان بینی توحیدی
- توحید
- عرفان حافظ
- وحی و نبوت
- نبوت
- انسان در قرآن
- انسان و سرنوشت
- عدل الهی
- زندگی جاوید
- معاد
ط) بخش پایانی؛ شامل کتابهای:
- نبرد حق و باطل
- قیام و انقلاب مهدی(عج)
- جامعه و تاریخ
- علل گرایش به مادیگری
- مسألهی ربا و بانک
- فلسفهی تاریخ
ی) بخش کتب تخصصی؛ شامل کتابهاى:
- کلیّات علوم اسلامی
- نظام اقتصادی اسلام
- فلسفۀ اخلاق
- مسألهی شناخت
- اصول فلسفه
- شرح منظومه
- شرح مبسوط منظومه
- مقالات فلسفی
- درسهای اسفار
4) تحلیل:
ممکن است در شرایطی خاص، و با در نظر گرفتن نکات سابق، برخی از افراد توانایی و تمایل به بحث و تحلیل مفصل در مورد مطالب مطرح شده در کتب شهید مطهری را داشته باشند. این روش برای همهی اعضا توصیه نمیشود اما در صورت فراهم بودن شرائط لازم، و از دست نرفتن هدف کلی (یعنی اتمام یک دور مطالعهی کتب عمومی سیر) در نوع خود مفید و پر برکت است. البته این برنامه برای دور دوم طرح ضروری و لازم است؛ چرا که با آشنایی نسبتاً خوبی که اعضا با مجموعهی معارف اسلامی پیدا کردهاند، می توانند به صورت مستند و مستدل در اطراف هر موضوعی بحث و تحلیل قابل قبولی انجام دهند.
5) خلاصه نویسی:
مقام معظم رهبری دام ظله العالی می فرمایند: «اگر بنده می خواستم برنامهی حوزهی علمیه را تدوین کنم یکی از برنامهها را این قرار میدادم که طلاب، کتب شهید مطهری را بخوانند ، خلاصه نویسی کنند و امتحان دهند».
به تجربه ثابت شده است که خلاصه نویسی تأثیر زیادی در عمق و دقت مطالعه دارد و بسیاری از نکات مهمی که در حال مطالعه از نظر دور میماند و همچنین ساختار کلی مباحث مطرح شده را برای ما روشن میسازد . البته دانستن این نکته نیز ضروری است که در مورد آثار شهید مطهری که بسیاری از آنها در قالب سخنرانی بوده، ممکن است بتوانیم مطالب یک فصل را در نیم صفحه خلاصه کنیم، اما حجم قابل توجهی از مقدمه چینیها، مثالها، شواهد، داستانها و توضیحاتی که برای فهم دقیق مطالب ضروری است از دست می رود. به بیان دیگر با اطمینان می توان گفت که شخص خلاصه کننده علاوه بر مطالعهی اصل کتاب از فوائد خلاصه نویسی نیز بهرهمند می شود اما اگر دیگری بخواهد به جای مطالعهی کتاب، از این خلاصهها استفاده کند، از اصل مطالب محروم مانده، به مفهوم و هدف قابل اعتمادی نیز دست پیدا نمیکند.
بنابراین یادآوری و تاکید میکنیم که خلاصه نویسی تأثیر مهمی بر کیفیت مطالعات دارد (البته نباید از سرعت طرح بکاهد) ولی استفاده از خلاصه نویسی دیگران به هیچ وجه توصیه نمیشود.
6) جلسه:
تشکیل جلسات دوستانه و صمیمی در محیط منزل، خوابگاه و غیره علاوه بر ایجاد تنوع و افزایش صمیمیت بین اعضا، همان فوائد مباحثه را نیز در بر دارد؛ مشروط بر آن که: وقت دقیق و مناسبی به بحث علمی و جدّی اختصاص داده شده، از مباحث متفرقه و غیرضروری خودداری شود.